User Rating: 0 / 5

Star InactiveStar InactiveStar InactiveStar InactiveStar Inactive
 

 

loichuccuoinam

Hàng năm, tôi đều nhận được thiệp chúc Giáng Sinh và Tết Dương Lịch của bà Van Vliet. Những thiệp Giáng Sinh này đều do tự tay bà làm lấy, không giống như hầu hết các thiệp bán trong tiệm với lời chúc Giáng Sinh và năm mới Dương Lịch được in sẵn. Màu sắc, hình vẽ trên thiệp của bà thay đổi hàng năm. Có năm trên nền thiệp màu trắng chỉ nằm một cây thông đơn độc được tượng hình bằng những chấm mực li ti màu xanh dương, đơn giản nhưng rất mỹ thuật. Có năm thiệp được làm cầu kỳ hơn với một tranh tĩnh vật bằng giấy xếp chồng lên nhau theo không gian ba chiều. Nhưng dù thiệp có thay đổi hình thức như thế nào, câu chúc hàng năm trong tháng Mười Hai trước ngày lễ Giáng Sinh đều giống hệt như nhau: Geniet van dit moment. Tôi tạm dịch thoát câu chúc: hãy thưởng thức giây phút nầy.

Quen thân bà Van Vliet đã lâu, tôi hiểu đây là câu chúc ngắn đầy chân tình, chẳng mang ý nghĩa triết lý sâu sắc hay tôn giáo cao siêu gì cả. Lời chúc như lời nhắn nhủ sinh động, nhắc nhở sự trân quí dành cho thời điểm trong những ngày lễ Giáng Sinh (lễ Giáng Sinh ở Hòa Lan kéo dài hai ngày), đêm Giao Thừa và ngày đầu năm Dương Lịch với những sinh hoạt đoàn tụ đầm ấm trong gia đình sau một năm nhiều bận rộn với cơm áo. Ðúng là những giây phút đặc thù để sống và thưởng thức. Chỉ vậy thôi. Qua dòng chữ nhỏ viết tay uyển chuyển bên dưới thiệp, lời chúc như tiếng ngân khẽ của phong linh, như một lay động nhẹ của trái bóng màu treo trên cây Giáng Sinh. Nhưng nếu thưởng thức được giây phút này, niềm vui và hạnh phúc trong các ngày lễ cuối năm trở thành hiện thực, sẽ không còn là lời chúc suông quen thuộc thường nghe.

Khi nhận được lời chúc của bà Van Vliet lần đầu tiên, tôi nghĩ rằng hoàn cảnh phải tương đối lý tưởng hay thuận lợi thì câu chúc này mới có đầy đủ ý nghĩa. Ɖời sống không phải lúc nào cũng ở hoàn cảnh lý tưởng cho nhiều người, nhất là vào thời điểm cuối năm. Tôi đến định cư ở Hòa Lan vào giữa tháng Mười Hai. Tuyết rơi thật nhiều trong năm đó. Giáng Sinh sắp đến, nỗi nhớ nhà càng gia tăng, cứ như lưỡi dao sắc lẻm đang cứa nhè nhẹ vào từng khúc ruột. Vào đúng đêm Giáng Sinh, không chịu đựng nổi, tôi khoác áo lần mò đi ra nhà thờ thị xã nơi tôi đang cư trú. Hoàn toàn không có cảnh tượng những chiếc đèn ngôi sao rực rỡ treo quanh nhà thờ và người đi lại rộn rịp như tôi đã tưởng tượng. Ðường phố vắng tanh, tuyết đã đông lại thành băng trên vỉa hè. Tôi chỉ thấy tôi đang đứng một mình trước cửa nhà thờ văng vẳng tiếng Thánh ca từ phía trong vọng ra. Chân tay lạnh cóng, tê buốt, tôi cần nơi sưởi ấm cho thân thể và cho cả tâm hồn tôi lúc đó. Nếu tôi đẩy cửa bước vào, có thể mọi chuyện đã đổi khác. Nhưng tôi lại đứng tần ngần khá lâu rồi quay lưng bước trên tuyết trở về. Tiếng Thánh ca đuổi theo tôi một khoảng ngắn rồi mất dần. Qua khung kính của các căn nhà dọc theo đường, tôi thấy mọi người đều quây quần giữa phòng khách cạnh cây Giáng Sinh trong bầu ánh sáng đèn vàng ấm cúng. Trong giây phút này tôi là kẻ ngoại cuộc duy nhất của đời sống, đang lê những bước chân cô độc trên xứ lạ trong đêm Giáng Sinh băng giá như một nhân vật trong cuốn phim hạng B xoàng. Tôi chưa có được bình an trong lòng để có thể thưởng thức giây phút này.

Ánh sáng đèn vàng được nhìn từ bên ngoài qua khung kính trong năm đầu tiên coi vậy mà đã lì lợm bám vào tâm trí, ám ảnh tôi trong nhiều năm. Rồi những Giáng Sinh kế tiếp lại đến. Từ vị trí đứng ngoài cửa kính nhìn vào phòng khách của các căn nhà dọc theo đường, giờ đây tôi là người ngồi trong ánh đèn vàng ấm cúng, cạnh cây Giáng Sinh cùng vợ tôi và đứa con gái đầu lòng được hai tuổi rưỡi. Con bé mặc váy màu xanh dương đậm, đầu đội mũ nỉ tím, thích thú đứng ngắm các bóng đèn tí hon cùng các trái bóng đủ màu sắc trên cây Giáng Sinh. Cảm giác bình an và một niềm vui dâng lên trong giây phút sum hợp của gia đình nhỏ ba người này. Tôi cảm nhận được hầu như trọn vẹn lời chúc cuối năm của bà Van Vliet.

Nhưng mọi chuyện không dừng ở đây. Những ngày sau đó tôi lại cảm thấy bứt rứt, nhung nhớ những giây phút đầm ấm đã qua. Ðôi lúc cảm giác mạnh đến nỗi đưa đến ý nghĩ tôi sẽ không bao giờ còn gặp lại đứa bé gái với chiếc váy xanh, đầu đội mũ nỉ tím bên cây Giáng Sinh nữa. Dòng nước không chảy qua con suối hai lần. Tôi rơi vào tâm trạng tiệc vui đã tàn, thực khách giải tán từ lâu, chỉ còn một mình tôi vẫn ngồi thừ người tiếc nuối giữa mớ ly chén ngổn ngang. Cũng giống như tâm trạng ngày xưa khi những cành mai sau ngày Tết bị đem đi làm củi chụm. Tội nghiệp các cành mai chưa đủ, tôi còn cố níu kéo lại những ngày vui đầu năm bởi vì nó trôi qua nhanh quá. Tôi muốn buộc gió lại thật chặt để hương đừng bay đi. Ở trong tâm trạng này lâu hơn, sớm muộn gì tôi sẽ bị rơi vào trầm cảm nếu không tìm cách để thoát ra.

Thưởng thức giây phút này coi vậy mà không đơn giản hay dễ dàng như tôi nghĩ. Có chăng giây phút này bởi vì nó đang trôi qua? Có thể đó cũng là giây phút trong một hoàn cảnh không lý tưởng hay thuận tiện chút nào như tôi đã trải qua. Dù hoàn cảnh thuận tiện hay không, thưởng thức được nó lại là chuyện khác. Nếu có khả năng luôn thưởng thức được từng giây phút này trong mọi hoàn cảnh thì lại không còn gì để nói nữa. Trong ngày cuối năm đó bà Van Vliet đã ghé thăm. Chúng tôi ngồi uống trà, hàn huyên với nhau. Bà mời tôi thưởng thức bánh bột chiên với nho khô oliebollen do bà mang đến, nhắc lại lời chúc và nói với tôi: “một lời chúc thật thực tế, đơn sơ”.

Ánh đèn vàng được nhìn từ bên ngoài qua khung kính cũng làm tôi nghĩ đến nhà văn nữ Hòa Lan Marieke van der Pol trong một thời gian. Nghĩ đến phong cách sống của bà hơn là tác phẩm trong lúc này. Bà là người vô cùng may mắn, có đời sống bình an phẳng lặng nếu so sánh với đời sống của tôi và nhiều người Việt Nam khác. Nhưng bà cảm thấy “đời thường” này quá trơ trọi, quá giả tạo và bà đã chọn cách sống gây hấn, hút sách, nổi loạn kiểu Hippy, sống lang thang trong các căn nhà bỏ phế ở thủ đô... Bà có thêm may mắn được chọn lựa cách sống đời sống của mình. Ðó là một đặc ân.

Trong bài báo trả lời những câu phỏng vấn, bà cho biết vào năm mười bốn tuổi đã trang điểm, gắn lông nheo giả và ngồi giữa quảng trường Dam ở thủ đô Amsterdam sau nửa đêm. Chỉ là một cuộc phiêu lưu thôi, như bà nói. Hãy tưởng tượng một cô gái Hòa Lan mười bốn tuổi, tóc vàng thon đẹp, nẩy nở vẹn toàn, ngồi chờ đợi trong tư thế mời mọc giữa đêm khuya. Không cần phải chờ đợi lâu, tất cả mọi chuyện đều có thể xảy ra. Amsterdam là thành phố phóng khoáng nhưng cũng vô cùng phóng túng, cũng ẩn chứa một xã hội đen như bất cứ thành phố lớn nào trên thế giới: rượu, speed, amfetamine, cần sa, ma túy, tình dục,… Những gì bà đã trải qua trong thời gian này cũng trở về tâm tưởng khi bà được trị liệu tâm lý cách đây hơn mười năm. Qua bài báo bà cho rằng đã sống trọn vẹn hết đời sống, đã trải qua hết nỗi sợ hãi, khốn cùng…

Thú thật, dù cảm thấy thú vị và ít nhiều cảm phục bà Marieke van der Pol lúc còn trẻ đã dám chọn phong cách sống khác hơn nhiều người để tự khám phá chính mình, trong thâm tâm tôi lại chớm lên cảm giác bực bội hình như đã tiềm ẩn từ lâu. Hay một sự ganh tỵ thầm kín nào đó. Cũng có thể do rất nhiều người đã đánh đổi sinh mạng vượt qua biển để có được đời thường bình an trên quê hương như thế này trong khi bà lại coi thường, gây hấn với nó. Tôi tưởng tượng một cách châm biếm rằng thay vì ngồi giữa thủ đô Amsterdam, bà có thể đến thành phố lớn nào đó của Việt Nam và nhìn chung quanh. Với sự sắc bén của bà, chắc chắn bà sẽ nhìn xuyên qua hào nhoáng bên ngoài và sự lãnh đạm để thấy có những con người đang ở đáy tuyệt vọng. Bà thử đứng giữa một quảng trường, trương lên biểu ngữ “Nhân Quyền cho Việt Nam”, chuyện khá bình thường trong đời thường trên quê hương bà. Không, bà không cần phải có hành động dấn thân cho một lý tưởng nào cả. Chỉ trải nghiệm vậy thôi theo phương cách gây hấn, nổi loạn của bà. Tôi nghĩ những gì xảy ra sau đó có thể giúp bà tìm ra thật nhanh cái mà bà muốn tìm trong đời sống bình an phẳng lặng của bà.

Rồi những Giáng Sinh lại đến và đi. Vào tuần lễ thứ ba của tháng Mười Hai năm trước tôi nhận được thiệp Giáng Sinh của bà Van Vliet. Tuổi bà đã cao, thiệp được làm đơn giản hơn nhiều. Vài vệt màu nước, dăm mảnh kim tuyến. Bầu trời đêm đông với những vì sao? Một giấc mơ? Dòng chữ nhỏ viết tay bên dưới thiệp không còn nét nắn nót, uyển chuyển nhưng lời chúc vẫn quen thuộc như ngày nào: Hãy thưởng thức giây phút này. Sau ngày lễ Giáng Sinh và Tết Dương Lịch tôi tình cờ lái xe ngang qua phố vào ban đêm. Cây thông Giáng Sinh cao lớn vẫn còn đứng sừng sững giữa quảng trường với những ngọn đèn lấp lánh như luyến tiếc các ngày lễ đã trôi qua mau. Tuy nhiên tôi không còn dại dột tham dự trò chơi buộc gió cho hương đừng bay đi. Tôi cũng bỏ lại từ lâu nỗi ám ảnh của ánh đèn vàng được nhìn từ bên ngoài khung kính, bỏ những ý tưởng tản mạn về nhà văn nữ Marieke van der Pol phía sau lưng. Ðời sống vẫn trôi và biến dạng. Cây thông đẹp đẽ kia sẽ bị kéo đi để nghiền thành gỗ vụn. Ɖứa con gái hai tuổi rưỡi với chiếc váy xanh dương đậm và nón nỉ tím ngày xưa sắp đi trình diễn trong một buổi hòa nhạc vào cuối tuần tới.

Giáng Sinh năm nay sắp đến. Tôi không còn nhận được thiệp của bà Van Vliet nữa. Bà đã qua đời vào đầu mùa thu vừa qua. Nhưng lời chúc của bà vẫn ngân khẽ, vẫn lay động trong tôi. Tôi nhớ đến gã thanh niên đứng tần ngần một mình trước cửa nhà thờ trong ngày Giáng Sinh đầu tiên trên xứ lạ. Tôi nghĩ lan man đến những người trong thời gian này với nhiều hoàn cảnh và tâm trạng khác nhau. Trong không khí tưng bừng, rộn rịp của các ngày lễ cuối năm có người đang đoàn tụ với gia đình, có người vô gia cư, có người đang nằm cô độc trong căn phòng của viện dưỡng lão, có những bé thơ ốm gầy dỗ giấc ngủ với bụng rỗng không, có người đang bị giam hãm giữa bốn bức tường lặng căm của xà lim, có người đang trông chờ hoàn cảnh thay đổi. Không biết lời chúc của bà Van Vliet có thích hợp không nhưng tôi vẫn cầu mong dù trong bất cứ trường hợp nào, bằng phương cách nào đó, do chia sẻ, do may mắn hay do chuyển hóa hoàn cảnh, mọi người đều cảm nhận được điều đơn sơ như lời chúc hãy thưởng thức giây phút này. Một lời an ủi, một nụ cười, ánh mắt nhìn, đóm lửa trong đêm, tiếng gõ vào tường của người bạn đồng tù ở xà lim bên cạnh trong khoảnh khắc ngắn ngủi đó. Biết đâu những giây phút như thế có thể là khởi điểm làm thay đổi tất cả. Hay ít ra cũng là ngụm nước mát trên con đường khô hạn, giữa cơn nắng cháy khắc nghiệt trong cuộc hành trình của con người trên mặt đất.


Nguyễn Hoàn Nguyên